Với nhiều người, những ngày đầu cai thuốc là khoảng thời gian không dễ dàng khi phải đối mặt với cảm giác thèm thuốc và những khó chịu do thiếu nicotine. Đáng chú ý, ngay cả khi đã bỏ thuốc được một thời gian dài, chỉ một lần “hút thử” cũng có thể khiến người đã cai quay trở lại thói quen cũ.
ThS Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc CDC Hà Tĩnh
Theo ThS Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc CDC Hà Tĩnh, nghiện thuốc lá thực chất là tình trạng lệ thuộc vào nicotine, một chất gây nghiện mạnh có trong thuốc lá. Khi vào cơ thể, nicotine tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, tạo cảm giác dễ chịu tạm thời, từ đó hình thành vòng lặp “hút - thỏa mãn - thèm lại”.
Sự lệ thuộc này diễn ra trên nhiều phương diện. Người hút có thể lệ thuộc về sinh học do nicotine; lệ thuộc về tâm lý với những cảm giác như căng thẳng, buồn miệng, thói quen; đồng thời chịu tác động từ môi trường xã hội khi xung quanh có người hút thuốc. Vì vậy, để cai thuốc thành công, người hút không chỉ phải vượt qua sự thiếu hụt nicotine mà còn cần thay đổi những thói quen và hoàn cảnh vốn gắn với việc hút thuốc.
Những thay đổi có thể cảm nhận sớm
Cai thuốc mang lại nhiều thay đổi tích cực mà người bỏ thuốc có thể cảm nhận tương đối sớm.
Theo ThS Nguyễn Chí Thanh, sau hơn một tuần cai thuốc, nhiều người sẽ cảm thấy dễ thở hơn, không còn khó thở khi đi lên cầu thang. Khứu giác và vị giác cũng dần phục hồi, giúp cảm nhận rõ hơn mùi của môi trường xung quanh và hương vị thức ăn. Tinh thần có thể trở nên sảng khoái hơn, cơ thể khỏe khoắn hơn và màu da sáng hơn.
Trong những ngày đầu cai thuốc, một số người có thể ho nhiều hơn. Tuy nhiên, theo bác sĩ Thanh, đây có thể là dấu hiệu tích cực của quá trình phục hồi hoạt động của các tế bào lông chuyển phế quản. Ho thường chỉ kéo dài trong một vài ngày.
Những thay đổi tích cực không chỉ dừng lại ở những cảm nhận hằng ngày. Sau khi cai thuốc, nguy cơ ung thư phổi giảm; nguy cơ mắc các bệnh tim mạch như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não cũng giảm nhanh. Tác động co mạch của nicotine giảm ngay khi ngừng hút, trong khi khí CO được đào thải nhanh trong vòng 24 giờ, qua đó làm giảm các nguy cơ tim mạch liên quan đến CO.
Đặc biệt, nguy cơ tái nhồi máu cơ tim ở người cai thuốc giảm 50% sau một năm và trở về mức của người không hút thuốc sau 5 năm.
Những thay đổi đó cho thấy cai thuốc không đơn thuần là từ bỏ một thói quen mà là quá trình cơ thể từng bước phục hồi sau thời gian chịu tác động của thuốc lá.
Một lần “hút thử” có thể khiến quay lại
Thách thức đối với người cai thuốc không chỉ nằm ở những ngày đầu. Nguy cơ tái nghiện có thể xuất hiện ngay cả khi một người đã bỏ thuốc trong thời gian dài.
Theo ThS Nguyễn Chí Thanh, có ba nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tái nghiện. Trước hết là tâm lý chủ quan, cho rằng đã bỏ được lâu thì hút lại một điếu cũng không sao. Tiếp đó là những yếu tố cảm xúc như căng thẳng, áp lực công việc, buồn bã hoặc mất ngủ. Cuối cùng là môi trường xã hội, đặc biệt trong những cuộc gặp gỡ, liên hoan có người hút thuốc.
Điều đáng lưu ý là nguy cơ tái nghiện không hoàn toàn biến mất dù một người đã bỏ thuốc một năm, 5 năm hay lâu hơn. Chỉ một lần “thử lại” cũng có thể phá vỡ quá trình cai nghiện trước đó.
“Nicotine có khả năng kích hoạt trở lại hệ thống thần kinh từng bị lệ thuộc. Thậm chí, chỉ một hơi thuốc cũng có thể khơi lại cảm giác thèm thuốc, khiến người đã cai dễ dàng quay lại hút như trước chỉ sau vài ngày hoặc vài tuần”, bác sĩ Nguyễn Chí Thanh nhấn mạnh.
Theo bác sĩ, với người đã quyết tâm cai thuốc, nguyên tắc quan trọng nhất là không hút thử lại dù chỉ một lần. Một điếu thuốc tưởng như vô hại có thể trở thành bước đầu của vòng lặp mới: hút, thỏa mãn, thèm và tiếp tục hút thuốc.
Cai thuốc vì thế cần sự kiên trì và hỗ trợ. Nếu không may tái nghiện, điều quan trọng không phải là tự trách mình hay bỏ cuộc, mà là bắt đầu lại ngay.
Thu Hòa
