Những ngày đầu tháng 6, ông Trần Văn Nam, 58 tuổi (thôn Hồng Lam, xã Nghi Xuân) vẫn chưa hết bất ngờ khi biết mình mắc bệnh tăng huyết áp (THA) giai đoạn đầu. Điều đáng nói, nhiều năm nay ông vẫn lao động, sinh hoạt bình thường và chưa từng nghĩ bản thân có nguy cơ mắc căn bệnh được ví như “kẻ giết người thầm lặng” này. “Trước giờ tôi thấy người khỏe mạnh và thường xuyên đi làm ăn xa nên ít khi đi khám. Khi xã tổ chức khám sàng lọc bệnh đúng dịp đang ở nhà, cán bộ y tế vận động tham gia nên tôi đến kiểm tra. Kết quả huyết áp lên tới 170/100 mmHg. Nghe bác sĩ giải thích nguy cơ đột quỵ mà tôi giật mình”, ông Nam chia sẻ.
Khám sàng lọc, đo huyết áp tâm soát bệnh cho người dân tại Trạm Y tế xã Nghi Xuân
Sau khi được tư vấn, hướng dẫn điều trị và theo dõi định kỳ, chỉ số huyết áp của ông đã dần ổn định. Với ông Nam, việc phát hiện bệnh sớm không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn tránh được những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Cũng nhờ tham gia chương trình khám sàng lọc tại cơ sở, chị Nguyễn Thị Hoa (50 tuổi, thôn Nam Trung, xã Cẩm Trung) đã được phát hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình khám sàng lọc ung thư cổ tử cung tại cộng đồng. Sau khi được cán bộ y tế tư vấn, chị được giới thiệu lên tuyến trên để tiếp tục thăm khám, thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu. “Nếu không có đợt khám sàng lọc này, tôi cũng không nghĩ mình cần đi kiểm tra vì cơ thể vẫn sinh hoạt bình thường. Được phát hiện sớm và hướng dẫn tái khám kịp thời tôi yên tâm hơn”, chị Hoa chia sẻ.
Câu chuyện của ông Nam, chị Hoa cũng là một trong hàng nghìn trường hợp được phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm thông qua hoạt động sàng lọc được ngành Y tế Hà Tĩnh triển trên địa bàn tỉnh.
Trạm Y tế xã Nghi Xuân từ đầu năm 2026 đến nay đã khám sàng lọc trên 10.000 lượt người dân trên địa bàn
Trong những năm gần đây, cùng với quá trình già hóa dân số, thay đổi lối sống và môi trường sống, các bệnh không lây nhiễm như THA, đái tháo đường (ĐTĐ), bệnh tim mạch, ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính... đang trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và giảm chất lượng cuộc sống của người dân. Đáng lo ngại, phần lớn các bệnh này diễn biến âm thầm, ít biểu hiện triệu chứng ở giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng nặng như đột quỵ, suy tim, suy thận hoặc các tổn thương không thể phục hồi. Theo các chuyên gia y tế, nếu được phát hiện sớm và quản lý điều trị hiệu quả, phần lớn bệnh không lây nhiễm có thể được kiểm soát tốt, hạn chế biến chứng, kéo dài tuổi thọ và giảm đáng kể chi phí điều trị.
Nhận thức rõ điều đó, những năm qua, ngành Y tế Hà Tĩnh đã xác định công tác dự phòng, phát hiện sớm và quản lý bệnh không lây nhiễm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Bác sĩ Phạm Thị Hồng Lam, Giám đốc trạm y tế xã Nghi Xuân chia sẻ: “Tại trạm y tế Nghi Xuân, cán bộ y tế không chỉ chờ người dân đến khám mà còn chủ động rà soát, lập danh sách đối tượng nguy cơ cao, phối hợp với các tổ chức đoàn thể tuyên truyền, vận động người dân tham gia sàng lọc. Nhờ đó, tỷ lệ người dân được tiếp cận các dịch vụ phát hiện sớm bệnh ngày càng tăng. Đầu năm 2026 đến nay, trạm đã có trên 10 nghìn lượt khám, qua đó phát hiện nhiều trường hợp mắc THA, ĐTĐ, rối loạn mỡ máu được phát hiện ngay từ giai đoạn đầu và đưa vào quản lý điều trị kịp thời. Bên cạnh hoạt động sàng lọc, trạm còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ sức khỏe cá nhân, theo dõi người bệnh tại cộng đồng, giúp nâng cao hiệu quả quản lý lâu dài”.
Bác sĩ Trạm Y tế xã Sơn Kim 1 kiểm tra huyết áp cho người dân
Theo thạc sĩ Nguyễn Chí Thanh- Giám đốc CDC Hà Tĩnh, hoạt động khám sàng lọc và quản lý, điều trị bệnh không lây nhiễm đã được triển khai tương đối đồng bộ từ tuyến tỉnh đến tuyến xã. Điển hình là từ năm 2019 đến năm 2020, với sự hỗ trợ của tập đoàn Vingroup, Hà Tĩnh đã triển khai chiến dịch khám sàng lọc THA và ĐTĐ cho người dân trên 40 tuổi quy mô lớn tại 262/262 xã, phường, thị trấn (cũ). Kết quả đã sàng lọc đồng thời 2 bệnh THA và ĐTĐ cho 284.063 đạt tỷ lệ 66,1% người dân từ 40 tuổi trên toàn tỉnh. Qua đó phát hiện 22.991 người mắc ĐTĐ (chiếm 8,1%), 86.693 người THA(chiếm 30,5%) và 64.567 người tiền ĐTĐ(chiếm 22,2%), 34.907 người tiền THA (chiếm 12,2%). Sau khám, các trường hợp mắc, nghi ngờ mắc bệnh được chẩn đoán xác định, lập hồ sơ quản lý, điều trị và cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử. Kết quả chiến dịch đã góp phần phát hiện sớm, nâng cao hiệu quả quản lý các bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng.
Tuy nhiên, giai đoạn 2021-2025, số người dân tham gia khám sàng lọc hằng năm không đồng đều, giao động từ 569 đến 55.377 người, thấp hơn nhiều so với quy mô chiến dịch khám sàng lọc diện rộng được triển khai trước đó. Trong khi đó, kết quả sàng lọc cho thấy tỷ lệ phát hiện THA dao động từ 7,5% đến 23,7%, tỷ lệ nghi ngờ ĐTĐ từ 4,8% đến 10,5% số người được khám. Những con số này cho thấy trong cộng đồng vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân mắc hoặc có nguy cơ mắc bệnh nhưng chưa được phát hiện, quản lý và điều trị kịp thời. Việc khám sức khoẻ định kỳ, khám sàng lọc cần phải được thực hiện ít nhất mỗi năm 01 lần, đối với người có nguy cơ cao hoặc tiền bệnh cần được tái khám nhiều hơn theo chỉ định của y, bác sĩ.
Thạc sỹ Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc CDC Hà Tĩnh cùng đoàn giám sát khám, sàng lọc tăng huyết áp, đái tháo đường cho người dân tại xã Đức Thọ
Bên cạnh đó, để phát hiện và điều trị sớm các bệnh liên quan đến sức khỏe sinh sản cho chị em phụ nữ, trung bình mỗi năm CDC Hà Tĩnh tiến hành lấy trên 1.800 mẫu tế bào sàng lọc phát hiện sớm ung thư cổ tử cung. Từ kết quả khám sàng lọc, với các mẫu nghi ngờ, các cán bộ y tế sẽ tư vấn và giới thiệu chị em lên Bệnh viện tuyến trên để được khám chuyên sâu và điều trị kịp thời. Trong giai đoạn 2022-2025, Trung tâm đã tiến hành lấy 7.200 mẫu tế bào, qua đó phát hiện 322 mẫu nghi ngờ, chiếm tỷ lệ 4,5%.
Kết quả trên cho thấy ngành y tế đã từng bước chủ động sàng lọc để phát hiện, quản lý và điều trị bệnh không lây nhiễm. Đây là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh thực hiện các hoạt động khám sức khoẻ định kỳ, khám sàng lọc, lập hồ sơ sức khoẻ điện tử theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị.
Đoàn Loan
